Làm thế nào để xác nhận tình trạng hôn nhân của người đã mất?

Trong thực tế, có rất nhiều trường hợp người sống cần chứng minh tình trạng hôn nhân của người đã mất để giải quyết vấn đề thừa kế.

Ví dụ: Bà A là mẹ đơn thân, chị B là con gái của bà; cha mẹ bà A đều đã mất cả. Khi bà A qua đời, bà không để lại di chúc; chị B đến Văn phòng công chứng làm thủ tục khai nhận di sản thừa kế để thừa kế đất đai, nhà cửa, tiền bạc mẹ mình để lại nhưng ngoài việc chứng minh cha mẹ bà A cũng đã mất, Văn phòng công chứng còn yêu cầu chị B phải chứng minh tình trạng hôn nhân của bà A là chưa đăng ký kết hôn với ai để xác định trong hàng thừa kế thứ nhất (vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi) thì chỉ có duy nhất chị B.

Tuy nhiên, theo pháp luật về hộ tịch, người yêu cầu cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân phải tự mình thực hiện hoặc ủy quyền cho người khác thực hiện thay; việc ủy quyền phải lập thành văn bản, được chứng thực theo quy định của pháp luật trừ trường hợp người được ủy quyền là ông, bà, cha, mẹ, con, vợ, chồng, anh, chị, em ruột của người ủy quyền thì không phải chứng thực (Điều 2 Thông tư số 04/2020/TT-BTP).

Như vậy, pháp luật về hộ tịch không có quy định cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cho người đã chết. Do đó, chị B không thể đề nghị UBND cấp xã cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cho người mẹ đã mất của mình được.

Thế nhưng nhận di sản thừa kế là quyền lợi chính đáng của người dân. Trong trường hợp này, có biện pháp nào để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp đó hay không?

Để tháo gỡ vướng mắc trên, Cục Hộ tịch, quốc tịch, chứng thực – Bộ Tư pháp (nay là Cục Hành chính tư pháp) đã có Công văn số 843/HTQTCT-HT ngày 26/5/2016 nêu rõ trong trường hợp này, các tổ chức hành nghề công chứng có thể đứng ra, đề nghị UBND cấp xã phối hợp xác minh tình trạng hôn nhân của người đã chết để giải quyết vấn đề phân chia, khai nhận di sản thừa kế.

Việc phối hợp này là hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc quản lý, hoạt động của cơ quan nhà nước nhưng đây cũng chỉ là biện pháp giải quyết tình thế - vẫn cần phải sửa đổi văn bản pháp luật theo hướng người thân của người đã mất có thể yêu cầu xác nhận tình trạng hôn nhân của người đó nhằm mục đích xác lập việc thừa kế để phù hợp, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn./.

Thúy Hà