Tổng kết thi hành Nghị định về tiếp cận thông tin: Hoàn thiện cơ sở pháp lý đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và bảo đảm quyền của công dân

Sau hơn 08 năm triển khai thực hiện, Nghị định số 13/2018/NĐ-CP ngày 23/01/2018 của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Tiếp cận thông tin đã góp phần quan trọng đưa các quy định của Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 vào thực tiễn, nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước và từng bước bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Trong bối cảnh Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 sẽ có hiệu lực từ ngày 01/9/2026 với nhiều quy định mới, Bộ Tư pháp đã tổ chức tổng kết toàn diện việc thi hành Nghị định số 13/2018/NĐ-CP nhằm đánh giá kết quả thực hiện, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và đề xuất xây dựng Nghị định thay thế, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Việc tổng kết được thực hiện trên cơ sở báo cáo của 50 cơ quan, bộ, ngành và địa phương, gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Kiểm toán nhà nước, Văn phòng Quốc hội; 13/17 bộ, cơ quan ngang bộ; 05/05 cơ quan thuộc Chính phủ và 27/34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, phản ánh khá toàn diện tình hình triển khai Nghị định trên phạm vi cả nước.

Việc tổng kết được thực hiện trong bối cảnh chủ trương của Đảng và Nhà nước tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật. Đồng thời, sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, quá trình chuyển đổi số, xây dựng Chính phủ số, chính quyền địa phương hai cấp cùng với yêu cầu mở rộng khả năng tiếp cận thông tin của công dân đã đặt ra yêu cầu phải rà soát, hoàn thiện các quy định hiện hành.

Ở bình diện quốc tế, quyền tiếp cận thông tin tiếp tục được khẳng định là một trong những quyền cơ bản của con người theo các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Xu hướng của nhiều quốc gia hiện nay là tăng cường công khai dữ liệu, phát triển chính phủ điện tử, đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản lý thông tin trong môi trường số.

Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 thay thế Luật năm 2016. Thực hiện Quyết định số 918/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về triển khai thi hành Luật, Bộ Tư pháp được giao chủ trì xây dựng Nghị định mới thay thế Nghị định số 13/2018/NĐ-CP.

Theo đánh giá tại Báo cáo số 545/BC-BTP ngày 13/7/2026 của Bộ Tư pháp, ngay sau khi Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 được ban hành, Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã xây dựng kế hoạch triển khai, ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện trên phạm vi cả nước.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được triển khai dưới nhiều hình thức như hội nghị tập huấn, biên soạn tài liệu hướng dẫn, cuộc thi tìm hiểu pháp luật trực tuyến, đăng tải thông tin trên cổng thông tin điện tử, hệ thống truyền thanh, truyền hình và các phương tiện thông tin đại chúng. Qua đó góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và người dân về quyền tiếp cận thông tin cũng như trách nhiệm cung cấp thông tin của cơ quan nhà nước.

Các bộ, ngành, địa phương cũng từng bước đầu tư cơ sở vật chất phục vụ việc cung cấp thông tin; bố trí cán bộ đầu mối; xây dựng, vận hành cổng thông tin điện tử; nâng cấp hệ thống lưu trữ, số hóa tài liệu và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, khai thác dữ liệu.

Báo cáo cũng ghi nhận nhiều địa phương đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong cung cấp thông tin. Chẳng hạn, từ tháng 7/2018 đến ngày 30/6/2025, Cổng Thông tin điện tử của thành phố Hà Nội đã đăng tải 16.105 thông tin chỉ đạo, điều hành, cập nhật 11.984 văn bản của Trung ương và địa phương, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận thông tin của người dân và doanh nghiệp trên môi trường điện tử…

Đối với các nhóm đối tượng đặc thù, nhiều địa phương đã triển khai các biện pháp hỗ trợ người khuyết tật thông qua phần mềm đọc văn bản, tính năng chuyển đổi văn bản thành giọng nói, điều chỉnh giao diện phù hợp với người khiếm thị. Tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, việc cung cấp thông tin được thực hiện bằng nhiều hình thức phù hợp như phát thanh, truyền hình tiếng dân tộc, tài liệu song ngữ, sinh hoạt cộng đồng, trợ giúp pháp lý và các hoạt động truyền thông trực tiếp.

Các cơ quan cũng từng bước hoàn thiện việc lập danh mục thông tin phải công khai, rà soát và kiểm tra tính bí mật của thông tin trước khi cung cấp; xây dựng quy chế nội bộ về cung cấp thông tin; bố trí đầu mối tiếp nhận và giải quyết yêu cầu của công dân; đồng thời duy trì các chuyên mục riêng về tiếp cận thông tin trên cổng, trang thông tin điện tử.

Một số địa phương cũng đã triển khai hiệu quả việc cung cấp thông tin theo yêu cầu thông qua tổ chức, đoàn thể và doanh nghiệp theo quy định của Luật. Riêng thành phố Cần Thơ đã thực hiện 540 trường hợp cung cấp thông tin theo hình thức này.

Những kết quả này đã góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước, tạo điều kiện để người dân tham gia quản lý nhà nước và xã hội.

Tuy nhiên, Báo cáo cũng chỉ ra một số quy định của Nghị định số 13/2018/NĐ-CP không còn phù hợp với yêu cầu thực tiễn và quy định của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026. Một số quy định được đánh giá là chưa khả thi hoặc đã lạc hậu, như việc lập danh mục thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện hay quy định về sổ theo dõi cung cấp thông tin theo yêu cầu trong bối cảnh chuyển đổi số. Trong quá trình tổ chức thực hiện, vẫn còn tình trạng một số cơ quan chưa ban hành quy chế cung cấp thông tin; chưa xây dựng chuyên mục riêng về tiếp cận thông tin trên cổng thông tin điện tử; việc công khai thông tin ở một số nơi chưa đầy đủ hoặc chưa kịp thời. Trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu còn tương đối phức tạp, chưa thật sự phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ số. Nguồn nhân lực làm đầu mối cung cấp thông tin chủ yếu kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu; cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, công tác số hóa tài liệu ở nhiều địa phương còn hạn chế, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Báo cáo cũng cho thấy nhận thức của một bộ phận người dân về quyền tiếp cận thông tin còn chưa đầy đủ; khả năng ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền theo quy định của pháp luật.

Trên cơ sở kết quả tổng kết, Bộ Tư pháp đề xuất xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 13/2018/NĐ-CP theo trình tự, thủ tục rút gọn để trình Chính phủ trong tháng 8/2026. Dự kiến Nghị định mới sẽ quy định chi tiết các nội dung được Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 giao Chính phủ hướng dẫn, đồng thời bổ sung các biện pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và thực tiễn hiện nay.

Theo đó, Bộ Tư pháp đề xuất hoàn thiện các quy định về biện pháp hỗ trợ người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, người sinh sống tại khu vực biên giới, hải đảo, miền núi và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; quy định rõ trách nhiệm của đơn vị tạo ra thông tin và đơn vị đầu mối cung cấp thông tin; hoàn thiện quy trình rà soát, phân loại, kiểm tra và bảo đảm tính bí mật của thông tin trước khi cung cấp.

Dự thảo cũng sẽ nghiên cứu đơn giản hóa trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu; rút ngắn thời gian giải quyết; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, đẩy mạnh số hóa và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong việc tiếp cận thông tin.

Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế, Bộ Tư pháp kiến nghị các bộ, ngành và địa phương tiếp tục tăng cường tuyên truyền Luật Tiếp cận thông tin năm 2026; nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ đầu mối; đa dạng hóa hình thức công khai thông tin; đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở vật chất và có các giải pháp hỗ trợ hiệu quả hơn đối với người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm đối tượng còn gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin.

Việc xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 13/2018/NĐ-CP sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ để Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 được triển khai thống nhất kể từ ngày 01/9/2026, đáp ứng yêu cầu xây dựng Chính phủ số, nâng cao tính công khai, minh bạch và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin của công dân trong giai đoạn mới./.

Lê Thủy