Quy định mới về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng theo Thông tư liên tịch số 29/2025/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC

Ngày 31/12/2025, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư liên tịch số 29/2025/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC (sau đây gọi tắt là Thông tư liên tịch số 29/2025) sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư liên tịch số 10/2018 về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng.

Thông tư liên tịch số 29/2025 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký, với nhiều quy định mới quan trọng nhằm khắc phục những hạn chế trong quá trình triển khai trước đây, đồng thời tăng cường bảo đảm quyền tiếp cận và thụ hưởng trợ giúp pháp lý của người thuộc diện được trợ giúp pháp lý.

1. Bổ sung quy định về phiên dịch trong trợ giúp pháp lý

Lần đầu tiên, văn bản quy định cụ thể trường hợp người được giải thích về trợ giúp pháp lý cần có phiên dịch thì Trung tâm hoặc Chi nhánh trợ giúp pháp lý đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền của cơ sở giam giữ, trại giam yêu cầu người phiên dịch tham gia. Quy định này có ý nghĩa đặc biệt đối với người dân tộc thiểu số, người không thông thạo tiếng Việt, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý một cách bình đẳng và thực chất.

2. Làm rõ trách nhiệm và thời điểm giải thích quyền được trợ giúp pháp lý

So với Thông tư liên tịch số 10/2018, Thông tư liên tịch số 29/2025 quy định cụ thể, chặt chẽ hơn về thời điểm, cách thức giải thích quyền được trợ giúp pháp lý. Việc giải thích phải được thực hiện ngay từ các giai đoạn đầu của quá trình tố tụng như: lấy lời khai lần đầu của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, bị hại, người làm chứng, đương sự; thời điểm bắt, tạm giữ người; hỏi cung bị can; khi đương sự nộp đơn trực tiếp tại Tòa án hoặc khi gửi thông báo thụ lý vụ án, vụ việc.

Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải chuyển Phiếu thông tin về quyền được trợ giúp pháp lý để người dân tự đọc; trường hợp họ không tự đọc được thì phải đọc và giải thích rõ ràng, dễ hiểu. Yêu cầu giải thích phải được thực hiện kịp thời, xuyên suốt các giai đoạn tố tụng, bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý được thực hiện trên thực tế.

3. Quy định cụ thể trách nhiệm hỗ trợ làm Đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý

Thông tư liên tịch số 29/2025 đã cụ thể hóa trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc hỗ trợ người thuộc diện được trợ giúp pháp lý lập Đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý. Khi người được giải thích thuộc diện được trợ giúp pháp lý hoặc tự nhận mình thuộc diện này, cơ quan tiến hành tố tụng phải cung cấp mẫu đơn để họ thực hiện. Trường hợp người dân không thể tự viết đơn, cơ quan, người có thẩm quyền phải điền giúp thông tin, đọc lại cho họ nghe và yêu cầu ký tên hoặc điểm chỉ. Quy định này giúp loại bỏ rào cản về thủ tục, bảo đảm người yếu thế không bị bỏ sót quyền lợi.

4. Mở rộng hình thức thông báo về trợ giúp pháp lý

Bên cạnh hình thức thông báo bằng văn bản như trước đây, Thông tư liên tịch số 29/2025 bổ sung hình thức thông báo bằng điện thoại hoặc phương thức điện tử khác. Việc đa dạng hóa kênh thông tin giúp Trung tâm, Chi nhánh trợ giúp pháp lý tiếp nhận yêu cầu nhanh chóng, kịp thời cử người thực hiện trợ giúp pháp lý, đặc biệt trong các trường hợp khẩn cấp.

5. Chuẩn hóa và bổ sung hệ thống biểu mẫu

Thông tư bổ sung Mẫu số 04A – Biên bản từ chối trợ giúp pháp lý áp dụng đối với trường hợp người thuộc diện được trợ giúp pháp lý tự nguyện từ chối (trừ trường hợp chỉ định người bào chữa theo Bộ luật Tố tụng hình sự). Đồng thời, toàn bộ các mẫu biểu ban hành kèm theo Thông tư liên tịch số 10/2018 được thay thế bằng hệ thống mẫu mới, thống nhất, dễ sử dụng, tạo thuận lợi cho các cơ quan trong quá trình áp dụng.

6. Quy định rõ trách nhiệm báo cáo, thống kê

Thông tư liên tịch số 29/2025 bổ sung Điều 11a quy định cụ thể về chế độ báo cáo, thống kê kết quả triển khai. Các cơ quan liên quan thực hiện báo cáo 02 lần/năm gửi Sở Tư pháp:

• Lần 1: từ ngày 01/01 đến 31/10, hạn gửi ngày 05/11;
• Lần 2: từ ngày 01/01 đến 31/12, hạn gửi ngày 10/01 năm sau.

Sở Tư pháp tổng hợp, báo cáo Bộ Tư pháp trước ngày 20/11 (lần 1) và trước ngày 20/01 năm sau (lần 2) theo mẫu quy định, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý.

7. Rà soát, bãi bỏ quy định không còn phù hợp

Thông tư liên tịch số 29/2025 bãi bỏ Chương V, Điều 24 và một số điểm của Thông tư liên tịch số 10/2018; đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định về kinh phí, trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương để bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.

Việc ban hành Thông tư liên tịch số 29/2025 đã hoàn thiện hơn cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng, góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.

Hồng Hường – Trung tâm TGPL số 1