Các mốc văn bản pháp luật quy định về giám định tư pháp

Giám định tư pháp là việc người, tổ chức chuyên ngành sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để đưa ra kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự, giải quyết vụ việc dân sự, vụ án hành chính.

Giám định tư pháp ban đầu chỉ là 01 Nghị định, sau đó được ban hành với hình thức Pháp lệnh và hiện giờ được quy định thành Luật, cụ thể như sau:

• Ngày 21/7/1988, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành Nghị định số 117-HĐBT về giám định tư pháp (hiệu lực từ 21/7/1988 – đến ngày 01/01/2005). Văn bản này chỉ mới có các quy định đơn giản về quyền trưng cầu giám định tư pháp; điều kiện, nhiệm vụ, quyền hạn của Giám định viên tư pháp và thẩm quyền quản lý nhà nước trong lĩnh vực giám định tư pháp của Bộ Tư pháp.
• Ngày 29/9/2004, Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh Giám định tư pháp năm 2004 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2005 – đến ngày 01/01/2013). Theo đó, ngoài Giám định viên tư pháp thì lần đầu tiên có quy định về Người giám định tư pháp theo vụ việc do Bộ Tư pháp lập danh sách, công bố theo đề nghị của các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh; lần đầu tiên quy định về thành lập tổ chức giám định tư pháp nhưng mới chỉ dừng lại ở trong các lĩnh vực pháp y, pháp y tâm thần và kỹ thuật hình sự; bước đầu quy định về quy trình trưng cầu giám định, kết luận giám định tư pháp.
• Ngày 20/6/2012, Quốc hội đã ban hành Luật Giám định tư pháp số 13/2012/QH13 và ngày 10/6/2020 đã ban hành Luật số 56/2020/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giám định tư pháp (có hiệu lực từ ngày 01/01/2013 đối với Luật số 13/2012/QH13 và từ ngày 01/01/2021 đối với Luật số 56/2020/QH14 – hiệu lực đến ngày 01/5/2026). Theo đó, Luật đã có thêm rất nhiều quy định mới như: đã bổ sung thêm quyền yêu cầu giám định của tổ chức, công dân ngoài quyền trưng cầu giám định của cơ quan chức năng; ngoài tổ chức giám định tư pháp công lập (pháp y, pháp y tâm thần và kỹ thuật hình sự) thì còn bổ sung quy định về tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập (Văn phòng giám định tư pháp) và tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc; ngoài việc trưng cầu người, tổ chức giám định tư pháp thực hiện việc giám định đối với thì còn có thể trưng cầu cơ quan chuyên môn thuộc Bộ, ngành, UBND tỉnh thực hiện việc giám định; đội ngũ người, tổ chức giám định tư pháp trước chỉ do các bộ, ngành bổ nhiệm, miễn nhiệm, thành lập thì giờ UBND tỉnh cũng có thẩm quyền này….
• Ngày 05/12/2025, Quốc hội đã ban hành Luật Giám định tư pháp số 105/2025/QH15, thay thế Luật năm 2012 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2020 (có hiệu lực từ ngày 01/5/2026). Luật này phân định rõ ràng giữa Giám định viên tư pháp và Người giám định tư pháp theo vụ việc; có yêu cầu khắt khe hơn đối với điều kiện, tiêu chuẩn của người giám định tư pháp; hệ thống tổ chức giám định tư pháp cũng được quy định rõ ràng hơn và đặc biệt, việc thành lập, phạm vi hoạt động của Văn phòng giám định tư pháp cũng được quy định rõ, mở rộng hơn (có thêm các lĩnh vực kỹ thuật hình sự, pháp y chuyên ngành AND…)… nhằm mục đích đáp ứng tốt hơn nhu cầu giám định, phục vụ hiệu quả hơn hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án./.

T.H