Tiếp tục đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hoàn thiện thể chế phát triển đất nước, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống, nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật của cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Sau hơn 05 năm thực hiện Kết luận số 80-KL/TW ngày 20/6/2020 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW, công tác PBGDPL đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước trở thành nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị, hướng mạnh về cơ sở, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật và góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một số yêu cầu đặt ra trong Kết luận số 80-KL/TW vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Cơ chế quản lý, sử dụng kinh phí cho công tác PBGDPL còn bất cập; nguồn lực dành cho các nhóm đối tượng đặc thù, yếu thế chưa đáp ứng yêu cầu; sự phối hợp giữa các cơ quan có lúc chưa thật sự chặt chẽ; việc tổ chức thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật còn gặp nhiều khó khăn trong thực tiễn. Trong khi đó, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và chuẩn bị sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật. Điều đó đòi hỏi công tác PBGDPL cũng phải được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung, phương thức và tổ chức thực hiện.

Xuất phát từ yêu cầu đó, ngày 20/6/2026, Đảng ủy Chính phủ ban hành Công văn số 913-CV/ĐU về việc tiếp tục thực hiện Kết luận số 80-KL/TW của Ban Bí thư đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới. Có thể xem đây là văn bản định hướng quan trọng nhằm cụ thể hóa yêu cầu đổi mới công tác PBGDPL trong bối cảnh mới, bảo đảm công tác này không chỉ dừng ở việc tuyên truyền pháp luật mà thực sự trở thành động lực nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật và xây dựng văn hóa pháp lý trong xã hội.

Một trong những yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là tiếp tục nâng cao nhận thức và phát huy trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị đối với công tác PBGDPL. Theo đó, các cấp ủy, tổ chức đảng tiếp tục quán triệt và tổ chức thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 32-CT/TW, Kết luận số 80-KL/TW và Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật; xác định PBGDPL là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch và kịp thời kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập để công tác PBGDPL ngày càng đi vào thực chất.

Điểm đáng chú ý là lần này yêu cầu gắn công tác PBGDPL với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội được đặt ở vị trí trung tâm. Đây không chỉ là yêu cầu về tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật mà còn hướng tới hình thành thói quen ứng xử theo Hiến pháp và pháp luật trong hoạt động của cơ quan nhà nước cũng như trong đời sống xã hội. Theo đó, việc thượng tôn Hiến pháp và pháp luật phải trở thành chuẩn mực ứng xử của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và mỗi người dân; gắn với xây dựng đạo đức công vụ, kỷ luật, kỷ cương hành chính và thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đồng thời, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu; kịp thời biểu dương, khen thưởng và nhân rộng các mô hình, tập thể, cá nhân tiêu biểu trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Điều này cho thấy định hướng của Đảng không chỉ dừng ở mục tiêu “biết pháp luật” mà hướng tới mục tiêu cao hơn là “sống và làm việc theo pháp luật”, từng bước xây dựng văn hóa pháp lý trở thành nền tảng của quản trị quốc gia và phát triển xã hội.

Một điểm mới khác là yêu cầu đổi mới toàn diện nội dung, hình thức và phương pháp PBGDPL trên nền tảng chuyển đổi số. Công văn xác định nội dung tuyên truyền cần tập trung vào các quy định pháp luật mới được ban hành, những chính sách có tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp; đồng thời yêu cầu truyền thông theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), khai thác hiệu quả Cổng Pháp luật quốc gia, các cổng, trang thông tin điện tử, hệ thống thông tin pháp luật và các phương tiện truyền thông đa phương tiện được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả truyền thông chính sách. Đây cũng là xu hướng tất yếu khi người dân ngày càng tiếp cận thông tin qua môi trường số, đòi hỏi công tác PBGDPL phải thay đổi từ phương thức truyền thống sang truyền thông đa nền tảng, lấy người dân làm trung tâm và đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin mọi lúc, mọi nơi.

Cùng với đổi mới phương thức tuyên truyền, nguyên tắc không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận pháp luật tiếp tục khẳng định. Công tác PBGDPL cần chú trọng hơn đến các nhóm đối tượng đặc thù, nhóm yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận thông tin pháp luật một cách công bằng, thuận lợi. Tiếp tục phát huy vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận, Hội Luật gia Việt Nam, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, các cơ quan báo chí và các tổ chức xã hội trong truyền thông chính sách và PBGDPL, tạo sức lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng.

Để đáp ứng yêu cầu đổi mới, nhiều nội dung về xây dựng đội ngũ làm công tác PBGDPL cũng được quan tâm: cần tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật; quan tâm đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng truyền thông chính sách và kỹ năng số; nghiên cứu cơ chế động viên, khuyến khích đội ngũ báo cáo viên là người dân tộc thiểu số và những người trực tiếp thực hiện PBGDPL trong công nhân lao động. Bên cạnh đó, cần huy động luật gia, luật sư, chuyên gia, nhà khoa học, già làng, trưởng thôn, bản và người có uy tín trong cộng đồng tham gia công tác PBGDPL; từng bước xây dựng hệ thống đánh giá chất lượng PBGDPL gắn với mức độ hiểu biết pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Để bảo đảm các nhiệm vụ trên được triển khai đồng bộ, các cấp ủy, tổ chức đảng cần cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch hành động phù hợp với điều kiện của từng bộ, ngành, địa phương. Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, nhân rộng các mô hình hiệu quả; giao Đảng ủy Bộ Tư pháp tham mưu xây dựng dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), theo dõi, đôn đốc việc thực hiện và kịp thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Có thể thấy, Công văn số 913-CV/ĐU không chỉ là sự tiếp nối Kết luận số 80-KL/TW mà còn mở ra định hướng đổi mới toàn diện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Từ việc đề cao trách nhiệm của cấp ủy và người đứng đầu, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, đổi mới phương thức truyền thông trên nền tảng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, quan tâm các nhóm yếu thế đến việc nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác PBGDPL, tất cả đều hướng tới mục tiêu đưa pháp luật thực sự trở thành nền tảng điều chỉnh hành vi, xây dựng niềm tin pháp lý và phục vụ hiệu quả sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Đây cũng là định hướng quan trọng để các bộ, ngành, địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng công tác PBGDPL, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới./.

Lê Thủy