Một số quy định mới về xác minh tài sản, thu nhập

Để triển khai Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Chính phủ đã ban hành Nghị định số 164/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị. So với các quy định trước đây tại Nghị định số 130/2020/NĐ-CP ngày 30/10/2020 của Chính phủ về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị, thì nhiều nội dung tại Nghị định số 164/2026/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng chặt chẽ, cụ thể hơn, góp phần nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát tài sản, thu nhập và công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng trong thời gian tới.

Trong đó, tại Chương V và Chương VI của Nghị định số 164/2026/NĐ-CP quy định cụ thể về xây dựng, phê duyệt kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập và tiêu chí lựa chọn người được xác minh theo kế hoạch, cũng như trình tự, thủ tục xác minh.

1. Quy định cụ thể hơn về nội dung kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập hằng năm

Theo Nghị định số 164/2026/NĐ-CP, việc xây dựng kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập hằng năm phải căn cứ vào tình hình tham nhũng và công tác phòng, chống tham nhũng của từng ngành, lĩnh vực, địa phương; yêu cầu, chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền; định hướng xây dựng kế hoạch xác minh do Thanh tra Chính phủ chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trước ngày 31/10 hằng năm. Đồng thời, việc xây dựng kế hoạch xác minh phải căn cứ vào khả năng, điều kiện thực hiện các mục tiêu xác minh.

So với quy định tại Nghị định số 130/2020/NĐ-CP thì nội dung kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập cũng được quy định đầy đủ hơn. Ngoài việc xác định mục đích, yêu cầu; số lượng cơ quan, đơn vị và người được xác minh; phương án tổ chức thực hiện, thì tại Nghị định số 164/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định kế hoạch xác minh phải xác định rõ nội dung xác minh là các thông tin kê khai của năm xác minh với các thông tin đã kê khai tại bản kê khai của năm liền trước.

Quy định này tạo cơ sở để cơ quan kiểm soát theo dõi, đánh giá biến động tài sản, thu nhập giữa các kỳ kê khai, thay vì chỉ xem xét riêng lẻ từng bản kê khai như trước đây.

2. Điều chỉnh tỷ lệ cơ quan, tổ chức, đơn vị được đưa vào kế hoạch xác minh

Theo quy định, trước ngày 31/1 hằng năm, người đứng đầu cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập phải phê duyệt và ban hành kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập hằng năm. Đối với Thanh tra cấp tỉnh, Chánh Thanh tra tỉnh có trách nhiệm ban hành kế hoạch xác minh sau khi trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt.

Một điểm đáng chú ý là Nghị định số 164/2026/NĐ-CP điều chỉnh về tỷ lệ cơ quan, tổ chức, đơn vị được đưa vào kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập. Theo đó, kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập hằng năm của cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập phải bảo đảm số cơ quan, tổ chức, đơn vị được tiến hành xác minh tối thiểu bằng 10% số cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc thẩm quyền kiểm soát. Riêng đối với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phải bảo đảm tối thiểu bằng 5% số cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc thẩm quyền kiểm soát.

Sau khi kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập được ban hành, cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập thực hiện rà soát, chuẩn hóa thông tin của người thuộc diện xác minh trước khi tổ chức lựa chọn ngẫu nhiên bằng hình thức bốc thăm hoặc sử dụng phần mềm máy tính.

So với quy định trước đây, Nghị định số 164/2026/NĐ-CP bổ sung yêu cầu rà soát, chuẩn hóa thông tin trước khi lựa chọn và bổ sung đại diện cơ quan quản lý người thuộc diện lựa chọn tham gia chứng kiến cùng với đại diện Ủy ban Kiểm tra Đảng và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp. Quy định này góp phần nâng cao tính minh bạch, khách quan trong quá trình lựa chọn đối tượng xác minh tài sản, thu nhập.

Đối với người được lựa chọn, Nghị định số 164/2026/NĐ-CP quy định phải thuộc diện kê khai tài sản, thu nhập hằng năm; chưa được xác minh trong 5 năm liền trước, thay vì 4 năm như quy định trước đây. Đồng thời, không thuộc các trường hợp đang bị điều tra, truy tố, xét xử; đang điều trị bệnh hiểm nghèo; đang học tập, công tác ở nước ngoài từ 12 tháng trở lên; đã có quyết định nghỉ hưu, nghỉ việc hoặc không còn thuộc đối tượng do cơ quan đó kiểm soát.

3. Quy trình xác minh tài sản, thu nhập được quy định đầy đủ, chặt chẽ

Một trong những điểm nổi bật của Nghị định số 164/2026/NĐ-CP là quy định tương đối toàn diện về trình tự, thủ tục xác minh tài sản, thu nhập.

Sau khi ban hành quyết định xác minh, trong thời hạn 03 ngày làm việc, cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập phải gửi quyết định đến người được xác minh, cơ quan quản lý người được xác minh, người có thẩm quyền yêu cầu, kiến nghị xác minh trong trường hợp xác minh theo quy định tại Điều 42 Luật Phòng, chống tham nhũng và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Trên cơ sở quyết định xác minh, tổ trưởng tổ xác minh xây dựng kế hoạch tiến hành xác minh với các nội dung như mục đích, yêu cầu; phạm vi, đối tượng, nội dung, thời điểm, thời hạn xác minh; phương pháp tiến hành; tiến độ thực hiện, chế độ thông tin báo cáo; việc sử dụng phương tiện, kinh phí, những điều kiện vật chất cần thiết và phân công nhiệm vụ cho từng thành viên.

Trong quá trình chuẩn bị xác minh, cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập có quyền yêu cầu người được xác minh cung cấp tài liệu, giấy tờ kiểm chứng các thông tin đã kê khai. Trong thời hạn 5 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được yêu cầu, đề nghị, người được xác minh có trách nhiệm cung cấp tài liệu, giấy tờ kiểm chứng hoặc có văn bản giải trình nếu không thể cung cấp.

Đồng thời, cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu theo yêu cầu trong thời hạn 5 ngày làm việc.

Đáng chú ý, Nghị định số 164/2026/NĐ-CP quy định Cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập được kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu ngành để phục vụ công tác xác minh. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả đối chiếu, kiểm chứng thông tin, từng bước hiện đại hóa công tác kiểm soát tài sản, thu nhập.

4. Nội dung xác minh tài sản, thu nhập được quy định cụ thể hơn

Nghị định số 164/2026/NĐ-CP quy định khá chi tiết những nội dung mà tổ xác minh phải nghiên cứu, đánh giá khi tiến hành xác minh tài sản, thu nhập. Theo đó, việc xác minh không chỉ dừng ở việc nghiên cứu bản kê khai tài sản, thu nhập mà còn phải xem xét toàn bộ các nhóm tài sản, thu nhập thuộc diện kê khai, như: quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình xây dựng; vàng, kim khí quý, đá quý; tiền; cổ phiếu, trái phiếu, vốn góp; tài sản số; các khoản nợ; tài sản, tài khoản ở nước ngoài; tổng thu nhập giữa hai lần kê khai và biến động tài sản, thu nhập; giải trình biến động.

Trên cơ sở đó, tổ xác minh nghiên cứu, đánh giá tính đầy đủ, rõ ràng của các thông tin kê khai; đối chiếu với hồ sơ, tài liệu do người được xác minh cung cấp; đánh giá yếu tố lỗi dẫn đến việc kê khai không phù hợp, bao gồm cả trách nhiệm của người kê khai và trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc hướng dẫn, rà soát bản kê khai tài sản, thu nhập.

Trường hợp còn nội dung chưa rõ, tổ xác minh có quyền yêu cầu người được xác minh giải trình hoặc làm việc trực tiếp. Khi cần thiết, tổ xác minh tiến hành xác minh thực tế tại các địa điểm liên quan để thu thập, kiểm tra và xác định tính chính xác của thông tin.

Sau khi hoàn thành xác minh, tổ xác minh lập báo cáo kết quả, xây dựng dự thảo kết luận để người ra quyết định xác minh xem xét, ban hành kết luận và tổ chức công khai theo quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng.

5. Đề cao nguyên tắc khách quan, bảo đảm quyền của người được xác minh tài sản

Nghị định số 164/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các nguyên tắc trong hoạt động xác minh tài sản, thu nhập. Theo đó, việc xác minh tài sản, thu nhập phải tuân thủ pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, dân chủ, công khai; không gây khó khăn, cản trở hoạt động bình thường của người được xác minh và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; có trọng tâm, trọng điểm; bảo đảm quyền giải trình của người được xác minh và bảo vệ bí mật cho người cung cấp thông tin. Cùng với đó, Nghị định cũng quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm, như: lợi dụng việc xác minh để sách nhiễu, gây phiền hà; xác minh những vấn đề, nội dung ngoài kế hoạch đã được phê duyệt; bao che, cố ý kết luận sai sự thật; tiết lộ thông tin trong quá trình xác minh; can thiệp trái pháp luật vào hoạt động xác minh; không cung cấp hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ, không trung thực; chống đối, cản trở hoặc trả thù người cung cấp thông tin…

Có thể thấy, Nghị định số 164/2026/NĐ-CP đã quy định tương đối toàn diện cơ chế xác minh tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị. Việc nắm vững các quy định này sẽ giúp cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập triển khai thống nhất, đúng quy định, đồng thời giúp người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập thực hiện đầy đủ quyền và trách nhiệm của mình trong quá trình xác minh.

Nghị định số 164/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 và thay thế Nghị định số 130/2020/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị./.

                                                                                                                  Bảo Hân