Hành vi gây lãng phí bị xử lý kỷ luật thế nào?

Để cụ thể hoá quy định của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, ngày 01/7/2026 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 267/2026/NĐ-CP quy định chi tiết việc áp dụng hình thức kỷ luật và bồi thường thiệt hại đối với hành vi gây lãnh phí và hành vi vi phạm trong tổ chức, thực hiện phòng, chống lãng phí. Nghị định đã quy định rõ căn cứ áp dụng các hình thức kỷ luật đối với người đứng đầu, cán bộ, công chức, viên chức có hành vi gây lãng phí hoặc có hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí.

Buộc thôi việc - Mức kỷ luật cao nhất đối với hành vi gây lãng phí

Tại Điều 7 Nghị định số 267/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các trường hợp áp dụng hình thức kỷ luật khiển trách, cảnh cáo, cách chức và buộc thôi việc đối với cán bộ, công chức, viên chức có hành vi gây lãng phí.

Cụ thể, Nghị định quy định hình thức khiển trách được áp dụng đối với trường hợp vi phạm lần đầu gây thiệt hại từ 02 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng; hoặc gây thiệt hại từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng nhưng thuộc trường hợp được giảm nhẹ mức kỷ luật. Đồng thời, hình thức kỷ luật này cũng được áp dụng đối với việc không ban hành hoặc chậm ban hành, sửa đổi, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật về định mức, tiêu chuẩn, chế độ trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí, gây lãng phí.

Hình thức cảnh cáo áp dụng đối với các trường hợp đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức khiển trách mà tái phạm, hoặc vi phạm lần đầu gây thiệt hại từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng.

Riêng hình thức kỷ luật cách chức chỉ được áp dụng đối với cán bộ, công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý thuộc các trường hợp đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo mà tái phạm hoặc có hành vi gây lãng phí lần đầu gây thiệt hại trên 75 triệu đồng nhưng chưa đến mức buộc thôi việc, bãi nhiệm, có thái độ tiếp thu, sửa chữa, chủ động khắc phục hậu quả và thuộc một trong các trường hợp được giảm nhẹ mức kỷ luật quy định.

Hình thức buộc thôi việc áp dụng trong trường hợp đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cách chức (đối với công chức, viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý) hoặc cảnh cáo (đối với công chức, viên chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý) mà tái phạm, hoặc hành vi gây lãng phí lần đầu gây thiệt hại trên 75 triệu đồng nhưng người vi phạm không có thái độ tiếp thu, sửa chữa, chủ động khắc phục hậu quả và thuộc một trong các trường hợp tăng nặng mức kỷ luật theo quy định.

Bên cạnh đó, Nghị định số 267/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ các trường hợp được loại trừ kỷ luật, miễn kỷ luật, giảm nhẹ mức kỷ luật theo quy định của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, Luật Cán bộ, công chức, Luật Viên chức và các quy định pháp luật có liên quan. Theo đó, Nghị định quy định: “Trường hợp thực hiện theo mệnh lệnh, quyết định của cấp trên mà không biết các quyết định, mệnh lệnh đó là trái pháp luật thì được xem xét giảm nhẹ mức kỷ luật.”

Như vậy, có thể thấy theo các quy định này thì giá trị thiệt hại là một căn cứ quan trọng, song việc lựa chọn hình thức kỷ luật còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, thái độ tiếp thu, sửa chữa, khắc phục hậu quả của người vi phạm.

Xem xét kỷ luật người đứng đầu nếu để xảy ra lãng phí

Bên cạnh quy định về xử lý kỷ luật đối với người trực tiếp có hành vi gây lãng phí, Nghị định số 267/2026/NĐ-CP còn quy định việc xem xét trách nhiệm của người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị. Theo đó, “Người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, quản lý để xảy ra hành vi gây lãng phí ở cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, lĩnh vực thuộc thẩm quyền được giao quản lý, phụ trách trực tiếp bị xem xét áp dụng hình thức kỷ luật…”

Nghị định xác định ba mức kỷ luật đối với người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu tương ứng với mức độ nghiêm trọng của hành vi gây lãng phí xảy ra trong phạm vi quản lý.

Cụ thể, hình thức khiển trách được áp dụng nếu hành vi gây lãng phí bị xử lý hình sự bằng hình thức phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 3 năm; hình thức cảnh cáo được áp dụng nếu hành vi bị xử lý bằng hình thức phạt tù từ trên 3 năm đến 7 năm; hình thức cách chức được áp dụng nếu hành vi bị xử lý bằng hình thức phạt tù từ trên 7 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.

Trong đó, điểm đáng lưu ý là theo quy định của Nghị định 267/2026/NĐ-CP thì trong một vụ việc gây lãng phí, việc xem xét trách nhiệm của người trực tiếp vi phạm và trách nhiệm của người đứng đầu là hai nội dung khác nhau, được đánh giá trên những căn cứ khác nhau. Người trực tiếp gây lãng phí bị xem xét kỷ luật trên cơ sở chính hành vi vi phạm của mình, trong khi người đứng đầu bị xem xét trách nhiệm khi thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, quản lý để xảy ra hành vi gây lãng phí trong phạm vi được giao quản lý, phụ trách.

Quy định này cho thấy Nghị định không chỉ đặt ra trách nhiệm đối với người trực tiếp gây lãng phí mà còn đề cao trách nhiệm quản lý của người đứng đầu. Trong thực tiễn, hành vi gây lãng phí có thể xuất phát từ sai phạm của cá nhân trực tiếp thực hiện, nhưng cũng có thể là hệ quả của việc thiếu kiểm tra, giám sát, buông lỏng quản lý hoặc tổ chức thực hiện không đầy đủ của người đứng đầu. Vì vậy, việc xem xét trách nhiệm quản lý là cơ sở để xác định đầy đủ trách nhiệm của các chủ thể có liên quan khi xảy ra hành vi gây lãng phí.

Xử lý hành vi ảnh hưởng đến công tác phòng, chống lãng phí

Ngoài việc quy định cụ thể các hành vi trực tiếp gây lãng phí, tại Điều 8 Nghị định số 267/2026/NĐ-CP còn quy định hình thức kỷ luật được áp dụng đối với cán bộ, công chức, viên chức có hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí.

Theo đó, hình thức kỷ luật khiển trách được áp dụng đối với trường hợp vi phạm lần đầu có hành vi cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong thanh tra, kiểm tra, kiểm toán về tiết kiệm, chống lãng phí; cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong xác minh, xử lý, giải quyết, tổ chức thi hành quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo về tiết kiệm, chống lãng phí.

Đối với trường hợp đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức khiển trách mà tái phạm hoặc vi phạm quy định về bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và người thân của họ theo quy định của pháp luật thì áp dụng hình thức kỷ luật cảnh cáo. Điều này cho thấy phạm vi xử lý kỷ luật theo Nghị định số 267/2026/NĐ-CP không chỉ hướng tới hành vi trực tiếp gây thiệt hại về tài sản mà còn bao quát cả những hành vi làm cản trở việc phát hiện, thanh tra, kiểm tra, xác minh và xử lý các vụ việc lãng phí. Qua đó, các quy định về xử lý kỷ luật không chỉ góp phần xử lý vi phạm đã xảy ra mà còn tăng cường trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình tổ chức thực hiện công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Việc Nghị định số 267/2026/NĐ-CP quy định rõ các căn cứ xử lý không chỉ góp phần bảo đảm áp dụng kỷ luật thống nhất, khách quan mà còn nâng cao trách nhiệm công tác quản lý, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, góp phần phòng ngừa và hạn chế các hành vi gây lãng phí trong hoạt động công vụ./.

Bảo Hân