Chính phủ ban hành Nghị định 142/2026/NĐ-CP, phân loại hệ thống AI theo 03 mức độ rủi ro

Ngày 30/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 142/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, đánh dấu bước ngoặt trong quản lý và phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam. Văn bản đặt ra khung pháp lý rõ ràng, vừa đảm bảo an toàn, minh bạch, vừa tạo điều kiện thúc đẩy hệ sinh thái AI phát triển bền vững.

Một trong những nội dung cốt lõi của văn bản là yêu cầu nhà cung cấp hệ thống AI hoàn chỉnh phải tự thực hiện phân loại theo mức độ rủi ro trước khi đưa vào sử dụng, đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của kết quả phân loại. Khi hệ thống được sửa đổi, tích hợp chức năng mới hay thay đổi mục đích sử dụng phát sinh rủi ro mới, bên triển khai phải phối hợp với nhà cung cấp để rà soát và thực hiện phân loại lại.

Nghị định chia tất cả hệ thống AI thành 03 nhóm rủi ro:

•  Rủi ro cao: Thuộc danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành, thường là các hệ thống có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, quyền con người hay an ninh quốc gia.
• Rủi ro trung bình: Các hệ thống không thuộc nhóm cao nhưng có khả năng gây nhầm lẫn hoặc thao túng người sử dụng khi không nhận biết được đang tương tác với AI hay nội dung do AI tạo ra.
•  Rủi ro thấp: Các hệ thống còn lại, có mức độ ảnh hưởng giới hạn, ít gây rủi ro cho người sử dụng.

Đối với các hệ thống AI rủi ro cao, nhà cung cấp và bên triển khai phải thực hiện đánh giá sự phù hợp theo quy định. Trường hợp kết quả đánh giá trước đó chưa bao quát hết các yêu cầu quản lý rủi ro đặc thù, tổ chức, cá nhân chỉ cần bổ sung nội dung còn thiếu thay vì phải đánh giá lại toàn bộ, giúp giảm gánh nặng tuân thủ.

Để hỗ trợ quá trình tự đánh giá, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ cung cấp công cụ điện tử hỗ trợ phân loại hệ thống AI. Quy định nhấn mạnh việc sử dụng công cụ này chỉ mang tính hỗ trợ, không bắt buộc và không phát sinh thêm thủ tục hành chính cho tổ chức, cá nhân. Việc phân loại chỉ áp dụng với hệ thống AI hoàn chỉnh, không áp dụng riêng lẻ với các mô hình AI trừ khi mô hình đó là thành phần của một hệ thống cụ thể.

Nghị định số 142/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước cụ thể hóa quan trọng, giải quyết các khoảng trống pháp lý trong quản lý AI, đồng thời tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển công nghệ này trong dài hạn./.

Lê Thủy