Tích cực tham gia góp ý, tuyên truyền dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Luật Tổ chức cơ quan điều tra (sửa đổi)

Nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, sắp xếp tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, Bộ Công an đang tổ chức lấy ý kiến Nhân dân đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Việc lấy ý kiến rộng rãi các tầng lớp Nhân dân là một nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng pháp luật, là yêu cầu khách quan, mang tính cấp bách nhằm thay thế các quy định cũ, không còn phù hợp trước sự bùng nổ của tội phạm công nghệ cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Vì sao việc sửa đổi hai dự án luật này lại vô cùng cấp bách?

Hệ thống pháp luật hình sự và tổ chức điều tra hiện hành được xây dựng trên tư duy quản lý truyền thống (dựa vào địa giới hành chính thực tế). Trước làn sóng chuyển đổi số, mô hình cũ đã bộc lộ những lỗ hổng lớn mà tội phạm mạng đang triệt để lợi dụng, đặc biệt là những thách thức mang tính "vô hình" từ dấu vết điện tử:

- Dấu vết điện tử dễ bị "bốc hơi" trong tích tắc: Khác với dấu vết vật lý, chứng cứ số cực kỳ dễ bị chỉnh sửa hoặc xóa sạch. Tội phạm mạng chỉ cần sử dụng một lệnh từ xa (Remote Wipe) hoặc tính năng tự hủy tin nhắn của Telegram, Signal là toàn bộ chứng cứ phạm tội sẽ biến mất. Nếu quy trình tố tụng cũ vẫn buộc Cơ quan điều tra (CQĐT) phải chờ đợi công văn giấy tờ duyệt qua nhiều cấp, "thời gian vàng" để thu giữ chứng cứ số sẽ trôi qua.

- Thủ đoạn ẩn danh tinh vi làm mờ địa giới hành chính: Các đối tượng lừa đảo, đánh bạc trực tuyến triệt để sử dụng công nghệ như Fake IP, mạng riêng ảo (VPN), cổng thanh toán lậu hoặc ví tiền mã hóa (USDT). Dấu vết dòng tiền chạy qua hàng trăm tài khoản "bank rác" lập bằng căn cước giả khiến CQĐT cấp địa phương dễ rơi vào thế tranh chấp hoặc đùn đẩy thẩm quyền do không thể xác định ngay điểm xuất phát của tội phạm.

1. Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Bịt kín lỗ hổng công nghệ, bổ sung loạt tội danh mới mang tính bước ngoặt

Ảnh minh họa

Để giải quyết triệt để sự xuất hiện của các hành vi lệch chuẩn mới có mức độ nguy hại cao, dự thảo đề xuất bổ sung thêm 7 tội danh độc lập mới cùng nhiều thay đổi căn bản:

- Tuyên chiến với tội phạm dữ liệu mạng: Chính thức bổ sung 02 tội danh hoàn toàn mới: Tội xâm phạm dữ liệu cá nhân và Tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây là bước đi trực diện nhằm ngăn chặn nạn mua bán dữ liệu, số điện thoại, lập tài khoản ảo để lừa đảo trực tuyến.

- Xử lý nghiêm hành vi lừa đảo bằng AI Deepfake: Dự thảo luật hóa hành vi sử dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) giả mạo giọng nói, hình ảnh độc hại nhằm mục đích lừa đảo, hạ uy tín hoặc tống tiền.

- Tội danh riêng cho tội phạm có tổ chức mạng: Thiết lập tội danh riêng về hành vi thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức. Thay đổi này giúp phân định rạch ròi trách nhiệm hình sự giữa kẻ chủ mưu, điều hành đường dây lừa đảo/đánh bạc trực tuyến xuyên quốc gia với những đối tượng chân rết.

- Nâng gấp đôi mức phạt tiền, triệt tiêu động cơ vụ lợi: Dự thảo đề xuất điều chỉnh tăng mạnh định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội và nâng tối đa gấp 2 lần mức phạt tiền đối với nhiều tội danh xâm phạm sở hữu và tội phạm chức vụ, kinh tế để nâng cao tính răn đe.

- Thu hẹp hình phạt tử hình, nhân văn hơn: Đề xuất xóa bỏ hình phạt tử hình đối với 06 tội danh (bao gồm bạo loạn, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, mua bán ma túy...) nhằm thực hiện chính sách nhân đạo và cải cách tư pháp của Đảng.

- Cơ chế "loại trừ trách nhiệm" để bảo vệ cán bộ: Bổ sung quy định miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp chịu "rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm khoa học, công nghệ mới và chuyển đổi số" để khuyến khích cán bộ dám nghĩ dám làm.

2. Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi): Tinh gọn bộ máy, nâng tầm vai trò then chốt của Công an cấp xã

Ảnh minh họa

Sửa đổi song hành với Bộ luật Hình sự, dự thảo luật này thiết lập một cuộc cách mạng về mô hình tổ chức điều tra, hướng tới sự tinh gọn và phản ứng nhanh:

- Tinh giản bộ máy mạnh mẽ, bỏ trung gian: Dự thảo giảm 2 chương và 20 điều, điểm đột phá lớn nhất là không tiếp tục tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện. Mô hình mới sẽ tập trung dồn nguồn lực chuyên gia, kỹ sư công nghệ cao về các mũi nhọn phá án cấp tỉnh và trung ương nhằm đối đầu trực diện với tội phạm mạng.

- Nâng tầm toàn diện vai trò của Công an cấp xã: Với việc không còn CQĐT cấp huyện, Công an cấp xã chính là "bước chân đầu tiên", là chốt chặn cơ sở quyết định sự thành bại của vụ án. Dự thảo bổ sung các quy định đặc biệt:

Mở rộng thẩm quyền tố tụng: Công an xã, phường, thị trấn được pháp luật chính thức trao thẩm quyền thực hiện quy trình kiểm tra, xác minh sơ bộ nguồn tin về tội phạm.

Phản ứng nhanh tại địa bàn: Khi nhận được tố giác, tin báo về tội phạm, Công an xã được quyền lập biên bản tiếp nhận, lấy lời khai ban đầu, kịp thời áp dụng các biện pháp ngăn chặn và bảo vệ hiện trường.

"Khóa chặt" chứng cứ số từ phút đầu: Lực lượng Công an xã được đào tạo kỹ năng để ngay lập tức tạm giữ, niêm phong các thiết bị công nghệ (điện thoại, máy tính, ổ cứng) đúng quy chuẩn kỹ thuật hình sự, chặn đứng nguy cơ tội phạm từ xa kích hoạt lệnh xóa sạch dấu vết điện tử (Remote Wipe).

Rút ngắn thời gian bàn giao hồ sơ: Chuyển giao trực tiếp hồ sơ, tài liệu, vật chứng số lên CQĐT cấp tỉnh, giảm bớt khâu trung gian, bảo đảm tính liên tục và bảo mật tuyệt đối của thông tin cuộc điều tra.

+ Liên thông số thay thế công văn giấy: Hợp pháp hóa cơ chế cho phép Điều tra viên phối hợp trực tiếp với Ngân hàng, Nhà mạng bằng văn bản điện tử có chữ ký số để lập tức đóng băng tài khoản lừa đảo, bảo vệ tài sản cho nhân dân.

3. Định hướng dư luận và trách nhiệm của lực lượng Công an cơ sở cùng các Hội, đoàn thể

Để hai dự án luật tư pháp thực sự đi vào cuộc sống và nhận được sự đồng thuận tuyệt đối của Nhân dân, công tác tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, tổng lực, trong đó lực lượng Công an cơ sở giữ vai trò nòng cốt, chủ trì:

- Lực lượng Công an cơ sở (Công an xã, phường): Là lực lượng trực tiếp bám địa bàn, có trách nhiệm đi đầu trong định hướng dư luận và phản ứng nhanh với các luồng thông tin xấu độc. Triệt để ứng dụng các Trang Zalo OA, Nhóm Zalo An ninh trật tự để đăng tải thông tin chính thống về nội dung sửa đổi và trực tiếp hướng dẫn người dân quy trình bảo quản, cung cấp chứng cứ số khi đến trình báo.

- Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên: Phát huy vai trò phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an cơ sở trong việc đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng". Lồng ghép nội dung phổ biến Dự thảo luật vào các buổi sinh hoạt khu dân cư để người dân hiểu rõ việc sửa đổi luật là để bảo vệ ví tiền và danh dự của chính nhân dân.

- Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp: Phối hợp cùng Công an cơ sở nhắm vào các đối tượng đích là phụ nữ, những nạn nhân thường xuyên bị tội phạm công nghệ cao nhắm tới. Hội cần xây dựng các buổi sinh hoạt chuyên đề, hướng dẫn hội viên nhận diện thủ đoạn công nghệ và nâng cao cảnh giác.

- Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh: Là lực lượng xung kích phối hợp cùng Công an cơ sở thiết kế các chiến dịch truyền thông sáng tạo (infographic, video ngắn trên TikTok, Facebook) giải thích dễ hiểu về các tội danh mới như "Xâm phạm dữ liệu cá nhân", "Lừa đảo AI".

- Hội Cựu chiến binh, Hội Cựu Công an và Hội Nông dân: Phát huy uy tín của các hội viên để cùng Công an cơ sở nắm bắt kịp thời tâm tư, dư luận xã hội, các luồng ý kiến trái chiều nhằm giải thích, định hướng kịp thời. Vận động hội viên đi đầu trong việc đóng góp ý kiến xây dựng luật.

Để quyền lợi của bản thân và gia đình được phản ánh sát thực tế nhất, mỗi công dân và tổ chức có thể truy cập địa chỉ: https://drive.google.com/drive/mobile/folders/1HvUe_CGqRYGojEmTUd-ucFbXGa7vf_1a?zarsrc=1303&utm_source=zalo&utm_medium=zalo&utm_campaign=zalo để nghiên cứu 02 dự thảo Luật.

Hải Bình