Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khảo sát tình hình thực hiện chính sách, pháp luật về hòa giải ở cơ sở tại Đắk Lắk

Thực hiện Kế hoạch số 207/KH-UBVHXH15 ngày 29/5/2026 của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội về khảo sát tình hình thực hiện chính sách, pháp luật về hòa giải ở cơ sở, Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã khảo sát thực tế tại UBND xã Dray Bhăng, UBND phường Buôn Ma Thuột và làm việc với UBND tỉnh Đắk Lắk trong 02 ngày (từ ngày 17/6/2026 đến ngày 18/6/2026).

Tại các buổi làm việc, Đoàn khảo sát đã nghe các địa phương và UBND tỉnh báo cáo kết quả triển khai thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, tình hình tổ chức, hoạt động của các tổ hòa giải; đồng thời trao đổi, thảo luận nhiều nội dung liên quan đến dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).

Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội làm việc tại UBND tỉnh Đắk Lắk 

Qua khảo sát thực tiễn, Đoàn ghi nhận công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk thời gian qua đạt nhiều kết quả tích cực. Mạng lưới tổ hòa giải được duy trì rộng khắp tại các thôn, buôn, tổ dân phố; các tổ chức chính trị - xã hội, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, già làng, người có uy tín trong cộng đồng đã phát huy vai trò quan trọng trong việc phát hiện, giải quyết kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh ngay từ cơ sở. Qua đó góp phần giữ gìn khối đại đoàn kết toàn dân tộc, hạn chế khiếu kiện và bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn.

Thảo luận tại các buổi khảo sát cho thấy, việc kiện toàn tổ hòa giải và lựa chọn hòa giải viên là một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Các địa phương đánh giá quy trình bầu hòa giải viên hiện nay cơ bản bảo đảm tính dân chủ, công khai; tuy nhiên vẫn còn khó khăn trong việc thu hút những người có kiến thức pháp luật, chuyên môn hoặc kinh nghiệm công tác tham gia hoạt động hòa giải. Từ thực tiễn đó, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp phù hợp nhằm mở rộng nguồn nhân lực tham gia hòa giải ở cơ sở, đồng thời quy định rõ đối tượng, điều kiện, thẩm quyền và trình tự thực hiện để bảo đảm tính khả thi và sự đồng thuận của Nhân dân.

Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội làm việc tại UBND xã Dray Bhăng

Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội  làm việc tại UBND phường Buôn Ma Thuột

Cũng có ý kiến đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định về quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên theo hướng tăng cường tính chủ động trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, nhất là quyền được mời người có chuyên môn pháp luật, luật gia, luật sư, người có uy tín hoặc lực lượng công an tham gia hỗ trợ đối với các vụ việc phức tạp. Bên cạnh đó, cần quy định cụ thể hơn về địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải nhằm phát huy hiệu quả hỗ trợ chuyên môn nhưng vẫn bảo đảm vai trò trung tâm của hòa giải viên và bản chất tự nguyện, tự quản của hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Đối với cơ chế công nhận kết quả hòa giải thành, các địa phương kiến nghị nghiên cứu bổ sung quy định về yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ở cơ sở nhằm nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải, bảo đảm thống nhất với Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Đồng thời cần quy định hoặc dẫn chiếu rõ cơ chế thi hành quyết định công nhận kết quả hòa giải thành của Tòa án theo pháp luật về thi hành án dân sự, tạo thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện trên thực tế.

Về chế độ, chính sách đối với hòa giải viên, các địa phương phản ánh mức hỗ trợ hiện nay còn thấp, chưa tương xứng với thời gian, công sức và trách nhiệm của hòa giải viên. Trong khi đó, phần lớn hòa giải viên là người cao tuổi, già làng, trưởng thôn, người có uy tín trong cộng đồng, tham gia công tác hòa giải chủ yếu trên tinh thần trách nhiệm và tự nguyện. Do đó, đề nghị tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng Nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động hòa giải ở cơ sở, tạo điều kiện để đội ngũ hòa giải viên yên tâm gắn bó, cống hiến lâu dài.

Liên quan đến chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở, các đại biểu cơ bản thống nhất với chủ trương tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu và số hóa hồ sơ hòa giải nhưng việc triển khai cần có lộ trình phù hợp với điều kiện thực tiễn, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi hạ tầng số còn hạn chế và nhiều hòa giải viên là người cao tuổi, khả năng tiếp cận công nghệ thông tin còn gặp khó khăn.

Với dân số 3,3 triệu người, 45 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số 25,4%, tỉnh kiến nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế hỗ trợ người phiên dịch tiếng dân tộc thiểu số, người phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu trong hoạt động hòa giải nhằm bảo đảm quyền tiếp cận hòa giải của người dân và nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ việc phát sinh tại cơ sở.

Tại buổi làm việc với UBND tỉnh Đắk Lắk, các đại biểu cũng trao đổi về mô hình quản lý công tác hòa giải ở cơ sở trong thời gian tới. Theo đó, một số ý kiến đề nghị nghiên cứu chuyển giao, tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với công tác này bởi xuất phát từ thực tiễn cho thấy thành phần các tổ hòa giải chủ yếu là đại diện các tổ chức thành viên của Mặt trận tại khu dân cư. Tuy nhiên nhiều ý kiến cho rằng hòa giải ở cơ sở vẫn là lĩnh vực có đặc thù riêng thuộc phạm vi quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật hiện hành. Vì vậy, việc nghiên cứu đổi mới mô hình quản lý cần được xem xét thận trọng, bảo đảm phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, đồng thời giữ vững yêu cầu quản lý nhà nước đối với công tác hòa giải ở cơ sở.

Các ý kiến, kiến nghị của địa phương và đội ngũ hòa giải viên đã được Đoàn khảo sát ghi nhận để phục vụ công tác nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), bảo đảm phù hợp với yêu cầu khi thực hiện chính quyền địa phương 02 cấp như hiện nay.

Diễm Hằng